Zelfbeschermingen/afweermechanismen

Grip op jouw afweermechanismen, bijvoorbeeld bij angst

Om het ontstaan van afweermechanismen te begrijpen, is het goed om terug te gaan naar de kinderjaren; de periode waarin angst, valse hoop et cetera zich vaak heeft ontwikkeld. Om van een emotioneel gezond kind naar een emotioneel gezonde volwassene te groeien, heeft een kind veel nodig. Niet alleen behoeven kinderen eten, drinken, kleding en onderdak: ze hebben ook grote behoefte aan lichamelijke en emotionele veiligheid, respect en begrip voor hun eigen identiteit, liefdevolle lichamelijke en emotionele aandacht, steun, troost, stimulans en warmte. Daarnaast bestaat er een grote behoefte om zich in hun eigen tempo te ontwikkelen, bijvoorbeeld door zich te bewegen en uiten zoals zij willen en te mogen en kunnen zeggen wat zij willen, voelen en vinden. Kortom, de behoefte om volledig jezelf te kunnen en mogen zijn!

Hoe afweermechanismen van bijvoorbeeld angst ontstaan

Kinderen, vooral kleine kinderen, zijn volledig afhankelijk van de verzorging en vervulling van hun behoeftes door hun ouders en andere verzorgers. Ouders of verzorgers kunnen er niet altijd zijn om het kind te geven wat het nodig heeft. In het leven van ieder kind kunnen zich situaties voordoen die een “ontkrachtende werking” hebben als ze door het kind volledig bewust zouden worden ervaren. Het psychisch afweersysteem, het systeem dat afweermechanismen van angst, valse hoop et cetera ontwikkelt, zorgt ervoor dat deze pijnlijke ervaringen worden ontkend en verdrongen uit het bewustzijn, waardoor een kind ze niet voelt.

Afweermechanismen: angst, primaire afweer, valse hoop en macht en ontkenning behoeften

Als een kind niet krijgt wat het nodig heeft, krijgt het de logische gedachte dat het aan hem- of haarzelf ligt. Kinderen creëren dan een nieuwe waarheid, een illusie. Er zijn verschillende manieren waarop ze de waarheid kunnen ontkennen, waardoor dus verschillende illusies ontstaan. Met behulp van illusies als angst, valse hoop et cetera, waar ze volledig in geloven, bouwen ze als het ware een muur van afweer met afweermechanismen om de pijnlijke ervaringen niet te hoeven voelen.

  • Afweermechanismen van angst

Angst is een mechanisme, waarbij bij fysiek gevaar een stresshormoon wordt afgescheiden (adrenaline en noradrenaline) dat dient om te kunnen vechten of vluchten. Tot de eerste afweermechanismen van angst behoren vluchtpogingen. Deze vlucht betekent dat er op onbewust niveau geloof is, dat we kunnen ontkomen, dat er nog hoop is. Alleen bij fysiek gevaar is de angst reëel. Als volwassene leidt dit tot irreële angsten en afweermechanismen, zoals angst voor spinnen, honden, muizen, wespen, vliegen, vogels, hoogtes of bepaalde situaties, zoals niet in de lift durven, niet naar een feestje durven, bang zijn om alleen te zijn, bang zijn om je te binden, angst om te trillen, angst om te blozen, enzovoort. Het is voor veel mensen moeilijk om angst los te laten en afweermechanismen onder controle te houden.

  • De primaire afweer

Jonge kinderen zijn hulpeloos en afhankelijk van anderen (de verzorgers) voor de vervulling van hun behoeften. Als die behoeften niet vervuld worden, krijgt het kind de logische gedachte dat het aan hem- of haarzelf ligt en niet aan de ander. Met als gevolg dat het negatieve gedachten over zichzelf krijgt. Als volwassene vind je bijvoorbeeld van jezelf:

  • Dat je niet deugt;
  • Dat er is iets mis met jou;
  • Dat je het niet goed doet;
  • Dat je het niet kan;
  • Dat het allemaal jouw schuld is.

De primaire afweer voelt zwaar, hard, onrustig, hopeloos, somber, verdrietig, boos, vermoeid, machteloos en hulpeloos aan.

  • Valse hoop

Het kind hoopt te krijgen wat het nodig heeft door zich aan te passen aan wat zijn of haar omgeving verwacht. Bij de volwassene is dit terug te zien in:

  • Aanpassingsgedrag;
  • Perfectionisme;
  • Verantwoordelijk zijn voor het gevoel van de ander;
  • Overbezorgdheid;
  • Over eigen grenzen gaan: voldoen aan verwachtingen van anderen, geen nee durven zeggen;
  • Zoeken naar bevestiging, waardering en erkenning;
  • Stressgerelateerde klachten: algemeen toenemende vermoeidheid, spierspanning, zweten, hoofdpijn, slaapproblemen, onrust, pijn en/of irritatie.
  • Valse macht

Het kind legt de schuld bij de ouders neer (‘zij geven niet wat ik nodig heb’). Als volwassene leidt dit tot:

  • Gedrag waarbij je de ander veroordeelt (de ander deugt niet, ‘als jij nou maar eens verandert, dan zal het met mij beter gaan’);
  • Irritaties, boosheid, woede tot razernij, cynisme, roddelen en jaloezie;
  • Een (ver)oordelende superieure houding tegenover anderen;
  • Slachtoffer voelen van de ander.
  • Ontkenning van behoeften

Het kind zegt dat het helemaal niet erg is dat het niet krijgt wat het nodig heeft en zegt ook tegen zichzelf dat het niets nodig heeft. Als volwassene leidt dit tot:

  • Wegredeneren van je eigen behoeften;
  • Wegstoppen van je gevoelens;
  • Verdoven van gevoelens, door roken, drinken, eten, te veel werken;
  • Uitstellen en vermijden.

De verbinding tussen het verleden en het heden

Ons gedrag, ons handelen nu, zijn verbonden met ons verleden, met positieve, minder positieve en zelfs negatieve ervaringen. Die ervaringen zijn op hun beurt weer verbonden met allerlei zintuiglijke waarnemingen en gevoelens. Bij al ons denken en handelen borrelen ze onvermijdelijk weer op. Bewust, maar veel vaker onbewust. Wanneer er een bewuste of onbewuste verbinding is met een negatieve ervaring in het (verre) verleden, ervaren we dat ook in het nu als onaangenaam, omdat onze afweermechanismen (van bijvoorbeeld angst, valse hoop et cetera) in werking treden.

Schakel ons in voor therapie op maat

Om te leren omgaan met afweermechanismen van angst, valse hoop, valse macht, ontkenning van de behoeften of de primaire afweer, kun je verschillende soorten therapie volgen bij Praktijk Zielsgeluk in Purmerend. Dit wordt ook wel psychosociale therapeutische steun genoemd, ofwel hulp bij emotionele en mentale klachten. We bieden de volgende hulpvormen aan:

Onze therapieën in Purmerend zijn afgestemd op jou als persoon en werken toe naar jouw doelen. Als je interesse hebt of vragen over afweermechanismen van angst, valse hoop et cetera, kun je bellen naar 06-40806851 (Natasja) of 06-19729253 (Bob) of mailen naar info@praktijkzielsgeluk.nl.

Agenda

Gratis online Webinar "Cel Gezondheid" woensdagavond 12-01, dinsdagavond 25-01 en woensdagavond 09-02

Lees meer -->

Klank- helingavond woensdagavond 19-01 en donderdagavond 17-02

Lees meer -->

Mindfulness cursus start maandagavond 10-01 en Online dinsdagavond 11-01

Lees meer -->